IN MEMORIAM MARCEL VAN DER HEIJDEN

Op 14 september jongstleden overleed in Vught Marcel van der Heijden. Dr M.C.A. van der Heijden was geboren in Oirschot in 1931. Zijn vader was de directeur van de boterfabriek in de Gasthuisstraat. Hij studeerde Nederlands in Nijmegen, met extra keuzevakken geschiedenis. Zijn doctoraalscriptie ging over de toponymie van Oirschot.

Na zijn studie werd hij leraar Nederlands en geschiedenis in Tilburg. In 1960 promoveerde Marcel in Nijmegen op de Madrigalia, een wetenschappelijke uitgave van zeventiende-eeuwse teksten van Joannes Stalpart van der Wiele. Zijn plannen om zijn doctoraalscriptie verder uit te werken werden steeds gedwarsboomd door al zijn andere werkzaamheden: hij was directeur van Regina Coeli en het Maurick college in Vught, en publiceerde het 25-delige Spectrum van de Nederlandse letterkunde, dat in verschillende edities verscheen van 1967 tot 1972, en werkte mee aan de Geschiedenis van Noord-Brabant van prof. Van den Eerenbeemt, wat resulteerde in het boek Brabantse Letteren.

Maar de toponymie van Oirschot bleef altijd in zijn aandacht. In 2013 verscheen zijn boek Over hel, hemelrijk en vagevuur, toponiemen van Oirschot, waarvoor hij medewerking kreeg van Jos Swanenberg voor de taalkundige woordverklaringen. De omvang van het boekje doet geen recht aan de omvang van het onderzoek, waarvan de resultaten werden gepubliceerd op een meegeleverde DVD met een interactieve kaart, alfabetische lijst van straat- en veldnamen en herdgangteksten.

Marcel was een erudiet man, maar ook bescheiden. Hij stond niet graag in de aandacht en etaleerde zijn kennis in het openbaar met mate. Maar hij kon ook fel worden. Zo raakten we ongeveer tien jaar geleden in een discussie over de herkomst van het woord borgemeester/burgemeester. Omdat die discussie nooit is afgerond wil ik hier graag het standpunt van Marcel weergeven: De vorm ‘borgemeester’ is een bijvorm of nevenvorm van ‘burgemeester’; de betekenis van beide vormen is precies eender. Zoals bijvoorbeeld in oude teksten soms ook ‘mosch’ staat (de vogel) in plaats van ‘musch’.

We kwamen Marcel tot voor kort nog tegen bij lezingen en andere heemkunde bijeenkomsten. We zagen dat hij brozer werd, wat gezien zijn leeftijd (Marcel is 95 jaar oud geworden) niet verwonderlijk is. We gedenken hem met de tekst op zijn rouwadvertentie: Pas met het klimmen der jaren beseft en ervaart hij opeens dat niet de tijd, maar hijzelf de passant is.

Al in 1960 werd bij een verslag van een heemkundevergadering aangekondigd dat Marcel van der Heijden een boekje over toponiemen van Oirschot wilde schrijven.