Dé Nederlander bestaat niet” zei (toen nog prinses) Maxima in 2007 in een toespraak over de identiteit van de Nederlanders. Ik moest daaraan denken bij de voorbereiding van een toespraak op de studieconferentie de culturele identiteit van Oirschot op 31 maart in Middelbeers. Mijn thema was: de kern van de geschiedenis van Oirschot, en mijn uitdaging was om iets te vertellen over de aard van de Oirschottenaren.

Als je Oirschot definieert als de huidige gemeente Oirschot (met Oost-, West- en Middelbeers) en de huidige gemeente Best samen heb je het vanaf de middeleeuwen over elf dorpen en gehuchten, van Westelbeers in het zuidwesten tot Verrenbest en de Vleut in het noordoosten. De bevolking van de meeste daarvan bestond uit boeren, hardwerkende en eenvoudige mensen, met een groot geloof in God en tradities.

De inwoners van het centrum van de vrije heerlijkheid Oirschot, dat de Kerkhof werd genoemd, waren van een andere aard. Zij hadden wat in de literatuur wel wordt genoemd het Oirschots grootheidsgevoel, een zelfbewustzijn dat meer past bij de inwoners van grote steden. Zij bouwden niet één maar twee kerken, waarvan de jongste opvallend groot was voor een gewoon dorp. Meester-schrijnwerker Jan Borchmans uit Eindhoven maakte voor dezelfde kerk koorbanken die volgens de opdracht van het kapittel beter, properder en netter dan ten Bosch moesten zijn. En in 1513 verrees op de markt een nieuw Raithuys schoen, verheven, van stenen ende hout, wat in deze tijd een unicum was.

Het verschil tussen de boerenbevolking in de dorpen en gehuchten, en de Oirschotse elite, die woonden op de Kerkhof en op de grote landgoederen als Hersel, Heerebeek en Bijsterveld, is opvallend. Beide groepen vormen genealogisch wel de voorouders van de huidige generaties Oirschottenaren, Beerzenaren en Bestenaren.

Dé Oirschottenaar bestaat niet. Maar in het DNA van de inwoners van de toekomstige gemeente Best-Oirschot -met de inbreng van generaties nieuwkomers – leeft in de Oirschottenaar zowel de eenvoudige boer als de zelfbewuste dorpsbewoner voort. De ideale combinatie van down-to-earth mentaliteit en ambitie, van dromen én hard werken, dat de kern vormt van de geschiedenis van Oirschot.

Anton Neggers,
Voorzitter