Route Oirschot toen & nu

1. Het Oude Raadhuis

Dit markante gebouw is het Oude Raadhuis van Oirschot, een van de bekendste rijksmonumenten van de gemeente. Het staat prominent op de Markt (op nummer 1) en kent een rijke geschiedenis die teruggaat tot de vroege 16e eeuw. Nadat het middeleeuwse rechthuis (oorspronkelijk gesticht in 1463) eind 15e eeuw door brand was verwoest, gaf het dorpsbestuur in 1513 opdracht voor de bouw van dit huidige pand. Anders dan moderne gemeentehuizen werd de gewelfde begane grond (tegenwoordig de raadskelder) gebouwd als een overdekte markthal. Het Kantongerecht en Parochiehuis zijn nog niet gebouwd. Het terrein rechts van het gemeentehuis doet dienst als Bleek. Hier wordt de witte was te bleken gelegd in de zon.

2. Markt 20

De familie Hop exploiteerde generaties lang een prominente grof-, hoef- en wagensmederij direct aan het marktplein. Toen de auto en de mechanisatie van de landbouw hun intrede deden, speelde de familie Hop hier direct op in. De smederij transformeerde langzaam in een garagebedrijf. Voor de smederij aan de Markt werd destijds een van de allereerste handmatige benzinepompen van het dorp geplaatst. Dit werd later een officieel Texaco-benzinestation. Later kwam hier slagerij Princee, en hotel Princee. Als u even om de hoekt kijkt, ziet u op de zijgevel nog de contouren van een oude geschilderde reclame.

3. Ingang Koestraat vanaf de Markt

Ingang Koestraat vanaf de Markt omstreeks 1910. Links het café van voerman, bode en rijtuigverhuurder Peer Teraa (thans Koestraat 4). Rechts met dubbele deur café Laene, in de deur Miet Laene. (thans Koestraat 5). Links daarnaast (thans Koestraat 7) Cato van Beurden. In het midden twee jongens van links naar rechts Piet Kemps en Kees Teraa.

4. De Markt gezien vanuit de Koestraat

Foto van de Markt gezien vanuit de Koestraat rond 1956. De gedeeltelijk gerestaureerde kerktoren is tot de tweede trans herbouwd en is voorzien van een tijdelijke lage kap. Het rechtse gebouw is het Café Megens met een glazen serre. Deze glazen panelen konden ook worden verwijderd. De bussen van de VADO (Van de Rijdt Autobus Onderneming) waren in de vorige eeuw een zeer vertrouwde verschijning op de Markt van Oirschot. De bussen verbonden Oirschot decennialang met de omliggende steden en dorpen, met name de drukke lijn richting Eindhoven. De Markt fungeerde destijds als het centrale busstation en de standplaats in het dorp.

5. Brouwerij de Kroon

Brouwerij de Kroon in Oirschot is een prachtige historische locatie aan de Koestraat 20, waar tegenwoordig onder de naam Brouwerij Vandeoirsprong opnieuw ambachtelijk bier wordt gebrouwen. In 1939 wordt de wachttank op het dak van het brouwhuis geplaatst. Hier werd het nog warme brouwsel ‘in de wacht gezet’, en kon het ondertussen afkoelen. Het brouwhuis zelf is in 1955 grondig verbouwd. De wachttank staat er nog steeds, en is in 2023 – toen het 400-jarig bestaan van de brouwerij werd gevierd – weer van de originele belettering voorzien.

6. Sint Odulphusstraat 1

Het markante gebouw waarin Daan van Kalken woonde, domineerde destijds de oostzijde van de Markt. Van Kalken vervaardigde kazuifels e.d. voor de geestelijkheid. Aan de gevel was dan ook het pauselijke wapen bevestigd. In het pand is thans de bakkerij “De Reijsende Man” gevestigd. Het pand links op de foto was café De Beurs van Janus van Haaren. Het café is er nog, zij het in sterk veranderde vorm.

7. Vrijthof

Dit is een historische ansichtkaart van de Nederlands Hervormde Kerk (links) en het toenmalige Postkantoor (rechts) aan het Vrijthof in Oirschot. Dit is het bekende Boterkerkje, een van de oudste nog bestaande monumenten van Oirschot. De kern van deze zaalkerk dateert al uit de 12e eeuw (romaanse stijl), gebouwd van tufsteen. De naam Boterkerkje ontstond doordat er in de 19e eeuw in het kerkje een botermarkt werd gehouden. Het grote bakstenen gebouw aan de rechterkant deed destijds dienst als het lokale post- en telegraafkantoor. Let op het officiële rijkswapenschild dat links van de voordeur aan de gevel hangt. Dit bevestigde de status als rijksinstelling. Vanaf 1932 zat de Koninklijke Marechaussee in dit pand.

8. Gasthuisstraat

In 1864 werd het oude gasthuis aan de Gasthuisstraat afgebroken en vervangen door een nieuw gasthuis met klooster en kapel. Allerlei uitbreidingen volgden vanaf 1900 en in 1966 startte de bouw van Verzorgingshuis Sint Joris, nu gelegen aan de Sint Jorisstraat 1. Daar bleven de zusters tot 1981 actief. In dat jaar werd hun communiteit opgeheven. Alleen de kapel aan de Gasthuisstraat resteert nog. Links het perkje waar later de Grote Stoel kwam te staan.

9. Dekanijstraat

De Dekanijstraat in Oirschot kreeg in de volksmond de naam “Distributiestraat” vanwege het distributiekantoor dat daar tijdens de Tweede Wereldoorlog en de vroege naoorlogse jaren gevestigd was. Later is de straat vernoemd naar de historische dekanij (de ambtswoning of het gebied van de deken van het Oirschotse kapittel).

Dekanijstraat 10 was de voormalige familiewoning en het winkelpand van de familie Van Esch. Het is via de nalatenschap van Antoon van Esch ondergebracht in ‘De Raven Stichting’ ten behoeve van cultuur en maatschappij. Het pand biedt onderdak aan Heemkundekring De Heerlijkheid Oirschot. Daarnaast zit in het complex het Gilde Sint Sebastiaan en het Bijna Thuis Huis Oirschot (hospice).

10. Deken Frankenstraat

De Deken Frankenstraat in 1970. Op de foto rechts staat het pand van de historische bakkerij van het bekende bakkersgeslacht Nuyens, wiens familie deze traditie in 1795 in Oirschot startte. In het midden staat het Parochiehuis met daarnaast de kosterswoning van de Petrus parochie. In 1979 werd het parochiehuis gesloopt om plaats te maken voor het nieuwe gemeentehuis. In 1982 werd het nieuwe gemeentehuis in gebruik genomen en in 2025 alweer gesloten. De bekendste school die gebruik maakte van het parochiehuis was de nieuw opgerichte lagere school voor de wijk De Notel (het latere Kindcentrum De Plataan / voorheen Paulusschool).

11. Kantongerecht

Het Kantongerecht te Oirschot werd in 1902 gebouwd. In het kantongerecht werden lichte zaken als burenruzies en kleine diefstallen behandeld. Hoewel het pand speciaal als rechtbank werd gebouwd, heeft het niet lang als zodanig gediend. Al in 1918 verhuisde het kantongerecht naar Eindhoven. Daarna kwam het gebouw in handen van het Ministerie van Financiën. In 1951 kocht de gemeente Oirschot het pand. Vanaf 1982 bood het decennialang onderdak aan het Streekarchief Regio Eindhoven (voorheen Streekarchief Zuid-Oost Brabant).

Het gebouw is ontworpen door de bekende rijksbouwmeester Willem Cornelis Metzelaar. Hij ontwierp in die periode talloze Nederlandse gerechtsgebouwen en gevangenissen.