Dat Oirschot een rijke historie heeft, is bij menigeen al lang bekend. Vele duizenden jaren geleden vestigden zich al mensen in de omgeving, wat is gebleken uit de vele bodemvondsten die de afgelopen decennia zijn gedaan. Verschillende mooie bewijzen hiervan zijn samengebracht in een permanente tentoonstelling in enkele vitrines in het Gemeentehuis. Pijlpunten welke gebruikt werden voor de jacht, scherven van gebruiksvoorwerpen uit de Romeinse tijd, maar vooral voorwerpen uit de vroege en late middeleeuwen. Huisraad, veelal stukgegaan in het dagelijkse gebruik werd vaak op mestvaalten achter het huis gegooid of in een kuil geworpen, waar het vaak verder in stukken brak. Sommige stukken hebben echter de tand des tijds overleefd, en zijn redelijk tot goed in de grond bewaard gebleven. Soms worden deze stukken bij toeval ontdekt, vaak bij grondwerkzaamheden, nodig voor nieuwbouw of verbouwing van woonhuizen. Vooral het oude centrum van Oirschot is een vindplaats van mooie bodemvondsten.

Doordat het centrum van Oirschot een hoge monumentale waarde heeft, wordt bij grondwerkzaamheden gelukkig steeds vaker vooronderzoek gedaan naar de aanwezigheid van archeologische waarden. Bij vermeende verstoringen van de grond wordt dan een uitgebreid bodemonderzoek gedaan door het maken van zogenaamde proefsleuven. Mocht hieruit blijken dat men te maken heeft met interessante vondsten, dan wordt een professioneel onderzoeksteam ingeschakeld dat verder onderzoek gaat doen. Men kan natuurlijk wel begrijpen dat in dat geval de bouwwerkzaamheden (tijdelijk) moeten worden stilgelegd, iets waar de opdrachtgever en uitvoerder van de bouwwerkzaamheden vaak niet blij mee zijn. Het verdrag van Malta is in deze echter leidend en men zal zich hieraan moeten houden.

Soms wordt bij een professioneel archeologisch onderzoek de hulp ingeroepen van lokale experts op het gebied van oudheidkunde. Heemkundekringen zijn in dergelijke gevallen de organisaties bij uitstek om professionele onderzoekers van basisinformatie te voorzien. Als de noodzaak voor een formeel archeologisch onderzoek ontbreekt, dan kunnen lokale organisaties op eigen initiatief een onderzoek instellen. Zowel op het terrein van lokale ondersteunende expertise als het attent reageren op lokale kansen ligt voor de archeologische projectgroep van Heemkundekring de Heerlijkheid Oirschot de uitdaging.

De inzichten ten aanzien van het behoud van bodemvondsten zijn in de loop der tijd veranderd. Vroeger haalde men eruit wat erin zat. Nu laat men bodemvondsten vaak in de grond zitten om de bodemstructuur niet aan te tasten.

 

Bij de reconstructie van de Koestraat in 2008 is door de Gemeente Oirschot zelf geen onderzoek ingesteld, omdat deze straat al meerdere malen in het recente verleden onder de schop was genomen. De archeologische projectgroep van onze vereniging heeft daarom contact gezocht met de Gemeente en de aannemer om op eigen initiatief een onderzoek te verrichten. Daardoor zijn enkele oude kruiken gevonden. Met behulp van een metaaldetector zijn door een amateurarcheoloog ook nog een zeventiende eeuws zwaard en oud sluitwerk gevonden. Dit sluitwerk vertoont overeenkomsten met sluitwerk dat op één van de deuren in het oude raadhuis zit.

In de SintJorisstraat wordt momenteel het nieuwe plan Leefdael gerealiseerd. Hier was een sporenonderzoek negatief. Bij Verzorgingscentrum Sint Joris aan de ander kant van de weg is bij nader onderzoek wel besloten tot het graven van enkele proefsleuven.

Tijdens de Open-Monumentendag in 2008 is in Spoordonk het oude kasteel van de Merodes ‘zichtbaar’ gemaakt door middel van lintmarkering. De contouren van het kasteel zijn ook op de website van Google Earth terug te vinden.

Bij de recente restauratie van de vloer van de oude raadskelder zijn een ‘drie-oorkan’- en een puntgaaf jezusbeeldje aangetroffen.

Begin 2008 is de projectgroep met de Gemeente overeengekomen dat ze bij belangrijke verbouwingen en nieuwbouw op de hoogte wordt gebracht, zodat adequaat een archeologisch onderzoek kan worden ingesteld.

In het buurtschap Straten zijn destijds restanten gevonden van een oud Romeins gebouw. Men vermoedde dat na afbraak hiervan de stenen zijn gebruikt voor de bouw van het Mariakerkje of boterkerkje aan het Vrijthof. Na uitgebreid onderzoek is onlangs gebleken dat de beide steenstructuren identiek zijn, zodat we kunnen aannemen dat de vermoedens van destijds nu werkelijkheid zijn geworden.

2009-06-22
Tijdens een bodemonderzoek van een perceel bouwgrond in een tuin aan de Gasthuisstraat in het centrum van Oirschot zijn enkele interessante vondsten gedaan. Zo zijn er 2 houten waterputten gevonden, diverse paalafdrukken en aardewerk scherven, welke hoogstwaarschijnlijk uit de Karolingische tijd stammen, dus zo’n 1250 jaar oud. het is voor Oirschot een belangrijke vondst.

2012-02-03